Voel jij je al een tijdje onrustig, ben je snel geïrriteerd, schiet je zomaar uit je slof of barst je ineens in tranen uit? Grote kans dat je overprikkeld bent geraakt. Waardoor raak je overprikkeld? En wat kun je doen om overprikkeling te verminderen?

In dit artikel geef ik je inzicht in waar je overprikkeling aan kunt herkennen en hoe je het kunt verminderen. En hoe zorg je ervoor dat je in het vervolg niet meer zo snel overprikkeld raakt?

Wat is overprikkeling?

Overprikkeling is een overload aan informatie, prikkels of gebeurtenissen die je moeilijk kunt verwerken, omdat het simpelweg te veel is voor je brein. Je kunt denken aan lawaai, fel licht of wanneer er veel tegelijk om je heen gebeurt, zoals op een verjaardag, je werk of in een volle supermarkt.

Je raakt overprikkeld wanneer de informatie, prikkels of gebeurtenissen te lang aanhouden, te heftig zijn of omdat je zelf niet goed weet hoe je jouw reactie op die prikkels goed kan opvangen.

Vaak is er een gebrek aan kennis en vaardigheden waardoor er niet goed om wordt gegaan met de verwerking van prikkels of gebeurtenissen en waardoor overprikkeling ontstaat. Je neemt dan niet genoeg rust en weet eigenlijk niet goed welke oefeningen je kan doen om de overprikkeling te verminderen. Hierdoor kan overspanning of zelfs een burnout het gevolg zijn.

Het is dus belangrijk om te weten wanneer je overprikkeld bent en waar jij dit bij jezelf aan kunt herkennen, zodat je maatregelen kunt nemen om jezelf te kalmeren en te ontspannen.

Symptomen van overprikkeling

Symptomen van overprikkeling kunnen per persoon verschillen en zijn mede afhankelijk van de specifieke situatie. Je kan ze op verschillende niveaus herkennen:

Fysieke symptomen

Hierbij kun je denken aan:

  • hoofdpijn
  • vermoeidheid
  • misselijkheid
  • duizeligheid
  • spierpijn
  • maagklachten
  • zwarte vlekken voor de ogen zien

Emotionele symptomen

  • Snel geïrriteerd raken
  • Angstig zijn
  • Overweldigd voelen
  • Stemmingsschommelingen
  • Prikkelbaarheid
  • Nervositeit

Mentale symptomen

Ook wel ‘cognitieve symptomen’ genoemd.

  • Verwarring
  • Moeite met concentreren
  • Geheugenproblemen of black-outs hebben
  • Besluiteloosheid
  • Trage denkprocessen
  • Overmatig denken (piekeren)

Sensorische symptomen:

  • Gevoeligheid voor licht, geluid, geur, aanraking, of andere sensorische prikkels
  • Overgevoeligheid voor bepaalde texturen, temperaturen, of bewegingen
  • Moeite met filteren van omgevingsprikkels

Gedragsmatige symptomen:

  • Terugtrekken uit sociale interacties
  • Vermijden van drukke plaatsen of situaties met veel prikkels
  • Rusteloosheid
  • Verhoogde behoefte aan alleen-zijn

Belangrijke factoren waardoor overprikkeling ontstaat

Wat goed is om te beseffen is dat we tegenwoordig veel meer prikkels en informatie te verwerken hebben dan vroeger. Waar onze ouders en grootouders slechts aandacht hadden te verdelen tussen werk, het huishouden, het gezin, wat er in de buurt gebeurde en eventuele zorgen rondom deze aspecten van hun leven, zo hebben wij er tegenwoordig veel meer aspecten bij waar we onze aandacht over moeten zien te verdelen.

We hebben door de komst van internet bijvoorbeeld een groter sociaal leven om te onderhouden, en toegang tot een enorme online wereld waar nieuws,  kennis of informatie met een paar klikken te vinden is of als vanzelf naar ons toe lijkt te komen. (Met nadruk op het woord ‘lijkt’, want we weten inmiddels dat we niet meer onbevreesd ook maar één stap op het wereldwijde web kunnen zetten zonder dat we in het algoritme van de grote ‘almachtigen’ terechtkomen).
En niet te vergeten onze waarden en normen die in de loop van de tijd zijn veranderd, bijvoorbeeld wat betreft werk en de zorg voor een gezin. Onze belastbaarheid wordt hierdoor flink op de proef gesteld.

Uit onderzoek komt naar voren dat de informatiestroom en het aantal prikkels waar we vandaag de dag aan blootgesteld worden, zich sneller hebben ontwikkeld dan ons eigen brein. We zijn er simpelweg (nog) niet tegen bestand.

Jouw reactie op overprikkeling

Het is niet slechts de hoeveelheid informatie of prikkels die op ons afkomt waardoor je overprikkeld kan raken. Een andere belangrijke factor is je eigen reactie op die informatie en prikkels. Ben jij vaak onzeker en maak je je snel zorgen? Dan kan jouw reactie eerder zorgen voor stress dan bij een persoon die zich minder snel zorgen maakt en meer vertrouwen heeft in wat er om hem of haar heen gebeurt. Wanneer de prikkels dan niet afnemen of je er zelf niets aan doet om ze af te laten nemen, dan blijft de stress aanhouden en kan het zo erg oplopen dat je lichaam overspannen raakt of zelfs uitput.

Er zijn dus twee factoren waardoor overprikkeling kan ontstaan:

  1. Je raakt overprikkeld als er structureel meer informatie op je afkomt dan dat jouw brein kan verwerken. Wat bijvoorbeeld gebeurt wanneer je probeert te multitasken als er op je werk meerdere projecten door elkaar lopen.
  2. Wanneer jouw reactie op de informatie of prikkels van dingen die er om je heen gebeuren, negatief is. Bijvoorbeeld doordat je je er zorgen over maakt, er een oordeel aan hangt en je er veel over na blijft denken zonder een oplossing te vinden. Dit noemen we ook wel piekeren.

Hoe kan ik overprikkeling verminderen?

Om overprikkeling te verminderen is het noodzakelijk de hoeveelheid prikkels te verminderen. Dit klinkt logisch, en veel tips en oefeningen zijn erop gericht om externe prikkels te verminderen, door bijvoorbeeld een rustige plek op te zoeken, je agenda leeg te gooien of de kinderen naar opa en oma te brengen. Alleen mis je hier in mijn ogen een belangrijk aspect, namelijk jouw eigen reactie leren managen.

In mijn trainingen besteed ik hier veel aandacht aan. De volgende stappen kunnen je op weg helpen om je overprikkeling aan te pakken. Ben je benieuwd naar het hele proces van overprikkeling aanpakken dan kan ik je mijn gratis 3-delige training aanraden.

Stap 1: Maak inzichtelijk waar de prikkels vandaan komen.

De eerste stap is inzichtelijk maken waar jouw prikkels vandaan komen. Neem rustig de tijd om ze op te schijven. Denk hierbij aan alle verschillende facetten van je leven, zoals werk, gezin, kinderen, de omgeving waar je leeft, familie, vrienden, etc. Vaak zijn het meerdere dingen tegelijk die jou triggeren of in de weg zitten. De vraag die je jezelf hierbij kunt stellen is:

  • Wat maakt dat ik mij overprikkeld voel?
  • Wie maakt dat ik mij overprikkeld voel?

Door hier inzicht in te krijgen kun je misschien al een aantal beslissingen nemen om de hoeveelheid prikkels te verminderen. Stel prioriteiten en doe echt alleen de dingen die belangrijk zijn. Pak de grootste prikkels als eerste aan. Zoek eventueel hulp als dat nodig is, zodat je er niet in je eentje lang over na hoeft te denken.

Stap 2: Vereenvoudig, vertraag, verbindt.

Als jij net als veel van mijn cliënten alles graag goed geregeld wilt hebben, alles op tijd af wilt hebben, en er ook gewoon graag voor anderen wilt zijn, dan loop jij er waarschijnlijk tegenaan dat je te veel tijd kwijt bent aan details, veel dingen tegelijk aanpakt en lang de tijd nodig hebt om dingen te overdenken. En ook denkwerk kost enorm veel energie!

In dat geval raad ik je aan om dingen te vereenvoudigen en je ritme aan te passen. Misschien herken je het wel, dat je nog ‘even snel’ iets bij de supermarkt moet halen, ‘even snel’ tussendoor een wasje draait, en misschien wel tijdens het koken al de televisie aan hebt met het nieuws of een ander programma. Voorkom dat je van alles wat doet en doe geen dingen tegelijk. Je put hiermee je brein ontzettend uit omdat het op veel dingen tegelijk moet focussen.

Plan minder taken op een dag. Zo hoef je minder vaak te schakelen, heb je meer tijd per taak en kun je rustiger aan doen, vertragen dus. Door te vertragen ontstaat er meer ruimte en rust om ook meer aandacht te hebben voor hetgeen wat je aan het doen bent. Een vraag die ik mezelf geregeld heb leren stellen is: “Ben ik op dit moment echt verbonden met mijn omgeving en met mezelf?” Bij te veel overprikkeling en de stress die hierdoor ontstaat ben je vaak overal met je hoofd, behalve bij dat wat je aan het doen bent. Laat staan dat je stil staat bij wat er in je lijf gebeurt. Je verliest als het ware de verbinding. Tijdens mijn hersteltrajecten en trainingen over stress en herstel leg ik ook altijd uit hoe ‘opnieuw in verbinding komen’ processen in je lichaam aanzet die herstel bevorderen.

Stap 3: Verdeel de antwoorden uit stap 1 in twee groepjes.

  • externe prikkels
  • interne prikkels

In deze stap richt ik me met name op jouw eigen reactie. Als je kijkt naar wie er intern zorgt voor prikkels, dan zul je erachter komen dat jij dat zelf bent. Wat doe jij waardoor externe informatie of prikkels zo hard binnenkomen of verergeren? Waar denk je op zo’n moment aan? Waar maak jij je zorgen over? Welk oordeel hang jij eraan? Zo kom je erachter wat jij doet en waardoor je er misschien te lang in blijft hangen. Dit is namelijk één van de belangrijkste oorzaken waardoor we overprikkeld raken en het in stand houden. Het is alleen vaak een gewoonte geworden en we merken niet eens dat we er zo zwaar en lang mee bezig zijn.

Natuurlijk kunnen externe prikkels je te veel worden, je afleiden en je aandacht compleet opzuigen. Echter, is mijn ervaring dat jij zelf de controle kunt krijgen over die prikkels door je reactie te managen. Het is je eigen reactie erop, wat het zwaarder maakt en waar de sleutel ligt tot het verminderen van de overprikkeling.

Wil jij leren om overprikkeling te voorkomen?

Een belangrijk onderdeel voor het leren voorkomen dat je overprikkeld raakt, is het vergroten van je veerkracht. Veerkracht is het vermogen om de problemen die je tijdens je leven op je pad krijgt, op een voor jou passende manier aan te gaan en jezelf daarna te herpakken (terugveren).

Een goede methode om veerkracht op te bouwen is jezelf, je patronen en je persoonlijkheid onder de loep nemen. Door jezelf beter te begrijpen ontstaat er vertrouwen. Ook het leren van de juiste vaardigheden om bijvoorbeeld met prikkels en stress om te gaan zal je veerkracht vergroten omdat je op je eigen kennis en vaardigheden kunt vertrouwen. Zo ‘overkomen’ dingen je minder en heb je eerder de grip op hoe jij reageert. Je gaat de uitdagingen van het leven met meer vertrouwen tegemoet.

Klinkt dit als iets wat jij op dit moment nodig hebt? Zou jij minder overprikkeld zijn als je meer controle zou hebben over hoe jij reageert en omgaat met uitdagingen? Kun jij wel wat veerkracht gebruiken, zodat je de uitdagingen die er op je pad komen met meer kalmte tegemoet kan treden in plaats van dat je je er zo druk over maakt? Kortom, wil jij weerbaarder worden tegen overprikkeling, stress en voorkomen dat je misschien wel burnout raakt?

Binnenkort start ik met een gratis 3-delige workshop, waarin je meer leert over je eigen reactie op prikkels en hoe je voorkomt dat je overprikkeld raakt. We creëren weer overzicht over je situatie, waardoor de rust weer terugkeert.

Binnenkort vind je er meer over op mijn website.